Co to jest cukrzyca

Cukrzyca to grupa chorób, w których poziom glukozy we krwi jest podwyższony w porównaniu do osób zdrowych. Głównymi objawami są wzmożone pragnienie, częste parcie na mocz, zmęczenie i nieuleczalne infekcje grzybicze. Może wystąpić niewyjaśniona utrata masy ciała, pogorszenie wzroku, osłabiona pamięć i inne problemy.

Cukrzyca jest patologią endokrynologiczną. Choroba charakteryzuje się brakiem równowagi homeostazy (stałości środowiska wewnętrznego) na skutek zaburzenia funkcji wewnątrzwydzielniczej trzustki i zaburzeń regulacji procesów metabolicznych.

Głównym objawem klinicznym cukrzycy jest utrzymujący się podwyższony poziom cukru we krwi (hiperglikemia). Prawidłowy poziom cukru we krwi na czczo u osoby dorosłej nie powinien przekraczać 5,5 mmol/l. U osób starszych dopuszczalny jest niewielki wzrost wartości (nie więcej niż 1 mmol/l).

Patogeneza (pochodzenie) choroby

Insulina odgrywa główną rolę w rozwoju choroby. Jest to hormon wydzielania wewnętrznego (wewnątrzwydzielniczy) wytwarzany przez trzustkę. W organizmie pełni kilka ważnych funkcji:

• Dostarczanie glukozy (głównego źródła energii) do tkanek i komórek.
• Regulacja ilości ketonów (ciał acetonowych – toksycznych produktów przemiany materii).
• Stymulacja syntezy glikogenu o dużej masie cząsteczkowej (rezerwy glukozy).
• Nasilają produkcję białka i hamują jego rozkład.

Kiedy produkcja i spożycie insuliny zostaje zdestabilizowane, następuje utrata kontroli nad wymienionymi procesami metabolicznymi i rozwija się cukrzyca. Cukrzyca jest nieuleczalna. Nie ma terapii eliminującej, która mogłaby zniszczyć destrukcyjny proces w organizmie lub go odwrócić. Na cukrzycę można zachorować niezależnie od wieku i płci. Patologiczne zmiany w metabolizmie i produkcji hormonów zachodzą pod wpływem kilku czynników determinujących rodzaj choroby.

Rodzaje i przyczyny choroby

Klasyfikacja głównych typów choroby na pierwszy i drugi opiera się na etiologii (przyczynach występowania) i zastosowanej taktyce terapeutycznej.

Pierwszy typ

Cukrzyca insulinozależna typu 1 (IDDM 1), w przeciwnym razie młodzieńcza, pojawia się w dzieciństwie i okresie dojrzewania i może być wrodzona. Charakteryzuje się utratą funkcji trzustki. Narząd ten nie jest w stanie pełnić funkcji endokrynnej polegającej na wytwarzaniu insuliny. W przypadku braku hormonu przewodnika glukoza gromadzi się we krwi.

Komórki mózgu, układu nerwowego, naskórka, układu mięśniowego i wszystkich innych narządów i układów nie są odpowiednio odżywione. Jednocześnie komórki samego gruczołu odczuwają głód cukru, co prowadzi do ich śmierci. Niekontrolowane gromadzenie się ketonów niesie ze sobą ryzyko globalnego zatrucia organizmu. U dzieci stan ten łatwo przekształca się w śpiączkę ketonową, która może zakończyć się zgonem.

Powody

Istnieją dwie główne przyczyny rozwoju IDDM: 1. Choroba autoimmunologiczna. Jest konsekwencją nieprawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, który ignoruje funkcje obronne i wytwarza przeciwciała niszczące komórki trzustki. Wyzwalaczem (bodźcem) aktywacji procesów patologicznych jest:

• Choroby pochodzenia wirusowego: HIV i AIDS, świnka (świnka), rodzaje wirusów opryszczki (wirus cytomegalii, Kosaki, Epstein-Barr).
• Liczne alergie.
• Niezdrowa dieta (przewaga szybkich węglowodanów) na tle małej aktywności fizycznej, otyłości.

Reakcje autoimmunologiczne mogą wystąpić w wyniku nieprawidłowego leczenia niektórymi rodzajami leków. Drugim powodem są predyspozycje genetyczne (dziedziczna obecność uszkodzonych genów w organizmie). Choroba rozwija się z powodu dominacji dotkniętych genów, mutacji recesywnej (dziedziczenie przez oboje rodziców).

Zmieniona pula genowa nie gwarantuje 100% rozwoju choroby. Po urodzeniu dziecko otrzymuje dziedziczną predyspozycję, a nie samą cukrzycę. Jednocześnie nie wyklucza się pośredniego przekazywania informacji genetycznej. Jeśli rodzice są zdrowi, skłonność do cukrzycy można odziedziczyć po dziadkach.

Drugi typ

Cukrzyca insulinoniezależna typu 2 (NIDDM 2) rozwija się u osób po 40. roku życia. W przeciwieństwie do typu młodzieńczego, trzustka zachowuje swoje zdolności wewnątrzwydzielnicze i stabilnie wytwarza insulinę. Glukoza gromadzi się we krwi w wyniku postępu insulinooporności - naruszenia odpowiedzi na hormon (podatność komórek na hormon i zdolność do jego pełnego spożycia). Ze względu na chroniczny brak zapotrzebowania na insulinę w zaawansowanym stadium choroby, jej synteza ustaje.

Powody

Otyłość jest uważana za główną przyczynę insulinooporności. Inne czynniki wywołujące rozwój cukrzycy typu 2 to:

• Przewlekłe patologie trzustki, narządy układu wątrobowo-żółciowego, choroby sercowo-naczyniowe.
• Niezdrowa pasja do napojów alkoholowych.
• Zaburzenia odżywiania (gastronomiczna ochota na słodycze, niekontrolowany apetyt).
• Niewydolność funkcjonalna kory nadnerczy spowodowana długotrwałą terapią lekami zawierającymi hormony.
• Dystres (przewlekły stres psycho-emocjonalny).

Ponadto istnieje niekorzystna dziedziczność. Czynnik ten działa w połączeniu z wymienionymi przyczynami w 80% przypadków. Ryzyko rozwoju choroby wzrasta u kobiet w okresie przedmenopauzalnym i w okresie menopauzy. Dzieje się tak na skutek zmian hormonalnych i nadmiernego przyrostu masy ciała.

Dodatkowo

Inne rodzaje cukrzycy obejmują:

• GDM (cukrzyca ciążowa u kobiet w ciąży). Rozwija się w drugiej połowie okresu okołoporodowego. Powody to: zwiększone obciążenie trzustki, zmniejszona produkcja insuliny na skutek dużej aktywności steroidowych hormonów płciowych (progesteronu).
• Cukrzyca Łada (ukryta cukrzyca autoimmunologiczna dorosłych). Rozwija się według typu insulinozależnego, ale ma objawy drugiego typu.
• Cukrzyca Modi (grupa chorób genetycznych).

Ważny! Cukrzyca nie jest chorobą zakaźną!

Ze względu na niezakaźne pochodzenie nie można zarazić się cukrzycą poprzez krew, kropelki unoszące się w powietrzu lub w inny sposób.

Etapy i objawy

Wszystkie typy choroby mają trzystopniowy, postępujący przebieg z licznymi powikłaniami. Nasilenie objawów zależy od stadium choroby:

• Początkowe (początkowe) lub kompensowane. Dzięki pełnemu funkcjonowaniu mechanizmu kompensacyjnego pod wpływem leków i terapii dietetycznej utrzymuje się stabilna kontrola ilości glukozy we krwi. Jeśli zastosuje się zalecenia lekarskie, potencjalne powikłania mogą nie wystąpić.
• Umiarkowany stopień subkompensacji. Na tym etapie nasilają się objawy cukrzycy i pojawiają się choroby współistniejące (powikłania). Utrzymanie poziomu glikemii na akceptowalnym poziomie staje się trudne, gdyż organizm funkcjonuje na granicy swoich możliwości.
• Zdekompensowany lub końcowy etap. Charakteryzuje się wysokim poziomem cukru i brakiem możliwości jego stabilizacji. Organizm traci zdolność do walki z patologią i przeciwstawiania się rozwojowi powikłań. Stan ten łatwo przekształca się w śpiączkę cukrzycową, a następnie śmierć.

Główne objawy

Cukrzyca typu insulinoopornego ma przebieg utajony. Ciężkie objawy mogą nie pojawiać się przez kilka lat, ponieważ nie mają charakterystycznych cech. Potencjalni diabetycy często już na początku choroby nie zwracają wystarczającej uwagi na zmiany w samopoczuciu. Podwyższony poziom glukozy we krwi zostaje wykryty przypadkowo podczas rutynowego badania lekarskiego lub na podstawie wyników analizy biochemicznej zleconej przy zgłaszaniu się pacjenta.

Choroba typu 1 rozwija się szybko, objawy są intensywne (szczególnie u dzieci). Zaniechanie wezwania pomocy lekarskiej w odpowiednim czasie stwarza poważne zagrożenie dla zdrowia i życia człowieka. Przejawy objawów typu 1 i 2 są podobne. Główne objawy wskazujące na wysoki poziom cukru we krwi to:

• Zmniejszone możliwości fizyczne i psychiczne.
• CFS (zespół chronicznego zmęczenia) i dysania (zaburzenia snu).
• Polidypsja (ciągłe pragnienie).
• Częstomocz (intensywne opróżnianie pęcherza).
• Zespół cefalgiczny (ból głowy) związany z przewlekle wysokim ciśnieniem krwi (BP).
• Nadmierna potliwość (zwiększona potliwość).
• Polifagia (zwiększony apetyt nieregulowany przez mózg).
• Systematyczne ostre infekcje wirusowe dróg oddechowych i przeziębienia wynikające z osłabionej odporności.
• Długotrwała regeneracja naskórka (skóry) po uszkodzeniach.

Postępująca cukrzyca charakteryzuje się:

• Zapach amoniaku z ust (wraz z rozwojem młodzieńczego typu choroby).
• Zmiany w strukturze płytek paznokciowych (rozdzielenie) i włosów (suchość, łamliwość).
• Hiperkeratoza (rogowacenie warstwy skóry na stopach), z zaburzeniami złuszczania (złuszczania).
• Grzybica skóry (choroba grzybicza paznokci i skóry).
• Teleangiektazje (pajączki) przechodzące w wyraźną sieć naczyń pod skórą.
• Astenia (niższość neuropsychologiczna).
• Ataksja (zaburzona koordynacja).
• Zaburzenia pamięci, wzroku, uwagi.
• Niemotywowana drażliwość zastąpiona apatią.
• Tachykardia (zaburzona rytmiczna praca serca).
• Bóle stawów (niezapalny ból stawów).
• Parasestia (drętwienie nóg), skurcze, uczucie pieczenia w kończynach.
• Spadek libido (pożądania seksualnego).

Objawy płciowe występują u kobiet – kandydoza (grzybica pochwy), NOMC (zaburzenia cyklu jajnikowo-miesiączkowego), u mężczyzn – słaba erekcja (aż do zaburzeń erekcji, inaczej impotencja), łysienie (łysienie). Później pojawiają się zaburzenia rozrodu z charakterystyczną niemożnością poczęcia dziecka.

Dodatkowo

Specyficzne objawy obejmują następujące zespoły cukrzycy:

• Zespół Mauriaca to zaburzenie rozwojowe występujące u dzieci chorych na cukrzycę młodzieńczą.
• Zespół Somogyi – „skoki” cukru na skutek nieprawidłowej insulinoterapii.
• Insulinooporność metaboliczna.
• Zespół Świtu - hiperglikemia na czczo.

W przypadku ciężkich powikłań choroby występuje zespół Raynauda - naruszenie krążenia krwi w kończynach z bolesnymi parestezjami.

Częste powikłania cukrzycy

Oczekiwana długość życia chorych na cukrzycę zależy w dużej mierze od zapobiegania powikłaniom. Przyczyną niepełnosprawności i śmierci pacjenta są najczęściej wczesne następstwa cukrzycy i nieprzestrzeganie zasad terapii. Powikłania dzielimy na ostre i przewlekłe. W pierwszym przypadku pogorszenie stanu zdrowia może trwać od kilku dni do kilku godzin.

Ostry stan to kryzys cukrzycowy wywołany hiperglikemią lub szybkim spadkiem poziomu cukru we krwi (hipoglikemia). Kryzys hipoglikemiczny charakteryzuje się spadkiem poziomu glukozy do krytycznego poziomu 2,8 mmol/l, gdy dana osoba traci przytomność. Istnieją trzy rodzaje kryzysu hiperglikemicznego, w zależności od objawów i czynników wyzwalających rozwój:

• Hiperosmolarny (główną przyczyną jest niekontrolowana cukrzyca typu 2).
• Kwasica mleczanowa (rozwija się w wyniku gromadzenia się kwasu mlekowego w osoczu krwi i tkankach obwodowych układu nerwowego).
• DKA, czyli cukrzycowa kwasica ketonowa (nagromadzenie ciał ketonowych we krwi z powodu niedoboru insuliny).

Z reguły nie da się uniknąć kryzysu bez pomocy medycznej w nagłych wypadkach. W przeciwnym razie u pacjentów zapadnie na śpiączkę cukrzycową. Przewlekłe powikłania mają długotrwały charakter rozwoju. Najczęstszą i najcięższą postacią jest angiopatia (cukrzycowe uszkodzenie naczyń) spowodowana zmienionym składem krwi i zaburzeniami krążenia.

Rodzaj angiopatii zależy od miejsca jej rozwoju:

• Zmiany patologiczne w naczyniach aparatu nerkowego (nefropatia) z późniejszym rozwojem niewydolności nerek.
• Uszkodzenie układu naczyniowego mózgu (encefalopatia), zagrażająca demencja (otępienie nabyte).
• Angiopatia naczyń wieńcowych, w konsekwencji: zawał serca, choroba niedokrwienna serca (choroba niedokrwienna serca).
• Mikro- i makroangiopatia naczyń kończyn dolnych z rozwojem stopy cukrzycowej (zwana dalej gangreną nóg).
• Zaburzenie dopływu krwi do siatkówki (retinopatia) z zagrożeniem całkowitą utratą wzroku.

Angiopatia prowadzi do atrofii włókien nerwowych (neuropatia cukrzycowa).

Diagnostyka laboratoryjna

Cukrzycę można zdiagnozować jedynie na podstawie laboratoryjnego badania krwi na ilościową zawartość glukozy. Kompleksowe badanie obejmuje kilka rodzajów testów:

• Podstawowa analiza krwi włośniczkowej (palcowej) lub żylnej.
• GTT (test tolerancji glukozy) pozwalający określić stopień wchłaniania glukozy.
• Analiza poziomu hemoglobiny glikozylowanej (glikowanej) HbA1C (retrospektywna ocena glikemii za 4 miesiące).
• Badanie krwi na ilość przeciwciał przeciwko dekarboksylazie glutaminianowej (przeciwciała GAD) w celu określenia rodzaju cukrzycy.
• Analiza moczu na obecność białka i glukozy (u zdrowych osób substancji tych nie ma w moczu).

Dodatkowo zalecane są sprzętowe procedury diagnostyczne: EKG, USG, angiografia (badanie naczyniowe).

Podstawowe zasady leczenia

Cukrzyca nie toleruje zaniedbania leczenia. Życie z taką chorobą oznacza stałe leczenie. Terapia patologii opiera się na stosowaniu leków i żywieniu. Głównymi celami leczenia jest maksymalne doprowadzenie glikemii do wartości normatywnych, spowolnienie postępu choroby i opóźnienie rozwoju powikłań z nią związanych.

Podstawowe metody leczenia:

• Insulinoterapia (wstrzyknięcie insuliny medycznej w celu symulacji jej naturalnej produkcji w chorobie typu 1).
• Tabletki leków hipoglikemicznych (dla typu insulinoniezależnego).
• Terapia dietetyczna (zgodnie z zasadami diety „Tabela nr 9”).
• Zajęcia z fizjoterapii.

Ważny! Schemat i dawki zastrzyków insuliny ustala lekarz endokrynolog indywidualnie. Leki przeciwhiperglikemiczne również dobierane są indywidualnie.

Dozwolone jest stosowanie tradycyjnej medycyny:

• Produkty z drewna (kora, pąki).
• Immunostymulujące mieszanki orzechów i dozwolonych suszonych owoców (śliwki, figi, jabłka).
• Zioła lecznicze (mniszek lekarski, łopian, ziele dziurawca, ruta kozia, pokrzywa itp.).
• Miód (ograniczony) i produkty pszczele.

Przed skorzystaniem z receptur medycyny alternatywnej należy uzyskać zgodę lekarza endokrynologa prowadzącego/

Prognoza

Ponieważ cukrzyca jest chorobą nieodwracalną, w przypadku wszystkich diabetyków pojawia się pytanie, ile lat życia mają osoby z tą diagnozą. Nikt nie podejmie się podania dokładnej liczby. Istnieją pewne statystyki medyczne, według których cykl życia typu insulinoopornego ulega skróceniu o 5–8 lat. W przypadku choroby insulinozależnej oczekiwana długość życia ulega skróceniu o 19–20 lat u kobiet i o 10–12 lat u męskiej połowy populacji. Kryterium płci nie jest jednak głównym wskaźnikiem liczby lat przysługujących osobie chorej na cukrzycę.

Najważniejsza jest jakość życia, którą pacjent jest w stanie samodzielnie poprawić. Jeśli nie możesz pozbyć się cukrzycy, musisz nauczyć się nią zarządzać, czyli trzymać ją pod ścisłą kontrolą. Pomoże to spowolnić rozwój powikłań - główną przyczynę przedwczesnej śmierci u chorych na cukrzycę.

Tylko przestrzegając wszystkich zaleceń lekarskich, możliwe jest uczynienie życia z cukrzycą maksymalnie satysfakcjonującym i wydłużenie jego czasu. Endokrynolodzy zdecydowanie zalecają uczęszczanie na zajęcia w „Szkole Cukrzycowej”, gdzie szczegółowo omawiane są wszystkie metody poprawy jakości życia, zapobiegania negatywnym konsekwencjom i taktyki leczenia.

Wyniki

Cukrzycy nie da się wyeliminować. Mając taką diagnozę, człowiek musi otrzymać odpowiednie leczenie do końca życia, przestrzegać diety i zerwać z nałogami. Głównymi przyczynami choroby są:

• Niekorzystne dziedziczność.
• Upośledzona funkcja odpornościowa.
• Niezdrowy tryb życia.

W celu terminowej diagnozy należy uważnie słuchać zmian w samopoczuciu i regularnie poddawać się badaniom laboratoryjnym na poziom glukozy we krwi. To, jak długo ludzie żyją z tą patologią, zależy od dobrej kontroli cukrzycy.